نقشه‌های عمومی ايران 1477- 1925
پژوهش و نگارش: دکتر سيروس علايی
ناشر: انتشاراتِ فرهنگی بريل ( لايدن- هلند)
قطع رحلی (385 در275 ميلیمتر)
جلدِ نفيس با 156 تصوير رنگی و66 تصوير سياه و سفيد
شماره بين‌المللی: 9004147594

بهای فروش: 192 يورو

نقشه‌های عمومی ایران از 1477ـ 1925

دراصطلاح نقشه‌ نگاری، نقشه‌‌ی عمومی، آن نقشه‌ای است که تمام سطح کشور را دربر می‌گيرد. اما کتابِ نقشه‌های عمومی ايران   (General Map of Persia ) که با کوشش دکترسيروس علايي پژوهشگرايرانی ساکن انگلستان به ثمر رسيده است، بی گمان نخسين اثر تحقيق شده در زمينه‌ی نقشه‌های عمومی ايران از دوران باستان تا اوايل سده‌ی بيستم است.

دکترسيروس علايی برای تهيه‌ی اين اثرارزنده، ساليان درازی را مشغول مطالعه و پژوهش بوده است و مجموعه‌های بزرگِ نقشه‌های جغرافيايی را در بسياری از کتابخانه‌های نامی جهان، درکشورهای گوناگون، مانندِ کتابخانه‌های بريتانيا و انجمن سلطنتی انگلستان درلندن وکتابخانه‌های بودلين آکسفورد و دانشگاه کمبريج و نيز کتابخانه‌ی ملی فرانسه در پاريس وکتابخانه‌ی ملی اتريش در وين همچنين کتابخانه‌ی کنگره‌ی آمريکا در واشنگتن و مانندِ آن‌ها را صبورانه کاويده است.
دکترعلايی پيش از تهيه‌ی اين کتاب مقالاتِ بسياری به زبان‌های انگليسی و فارسی در زمينه‌ی نقشه‌نگاری ايران منتشر کرده بود که ازآن جمله مقاله‌ی مفصلی است که در دانشنامه‌ی ايرانيکا، جلد دهم، به چاپ رسيده است.
انشارات فرهنگی بريل، که کتاب نقشه‌های عمومی ايران را چاپ ومنتشر کرده است، مؤسسه‌ی بزرگ و معتبری درلايدن هلند است که طی سيصد واندی سال هزاران جلد کتاب درباره‌ی فرهنگ و ادب وهنرسرزمين‌های آسيای غربی وجنوبی منتشر کرده اما شايد نقشه‌های عمومی ايران مهمترين و يا تنها اثری باشد که از يک پژوهشگر ايرانی به چاپ رسانيده است.
دکتراحسان يارشاطر دراين باره نوشته است:
ناشر هم انصافأ سنگِ تمام گذاشته است. تصور نمی‌کنم که بريل کتابی به اين نفاست به طبع رسانده باشد.

تونی کمبل که رئيس سابق بخش نقشه در کتابخانه‌ی بريتانياست درمقدمه‌ی اين کتاب ازجمله می‌نويسد:
درنهايتِ شگفتی، اين نخستين کتابِ پژوهشی درباره‌ی نقشه‌نگاری ايران است. کشوری که از زمان باستان تا کنون حائز اهميتِ سرشاری بوده است. البته نفس اين واقعيت که نويسنده پانزده سال وقت صرف کرده  ويکهزار و دويست نقشه را بررسی نموده، روشنگرآن است که چرا پيش ازاين چنين اثری آفريده نشده است و نيز پيش از آن که دکتر علايی شيفته‌ی نقشه شود و به عنوان متخصص نقشه‌های ايران در سطح جهانی موردِ قبول و شناسايي قرار بگيرد، کس ديگری با علاقه و تخصص لازم برای انجام چنين امری موجود نبوده است.
نويسنده کتاب در پيشگفتار خود توضيح می‌دهد که ايران طی سده‌های پياپی نقشه‌نگاری شده است اما فقدان اثری که راهنمای نقشه‌نگاری ايران باشد پژوهشگران تاريخ و جغرافيای ايران را از داشتن تصويری کامل از تحولات جغرافيايی ايران باز داشته بود. وی سپس به شرح روش و شيوه‌ای (Methodology ) که برای پژوهش و نگارش اين کتاب به کاربرده است می‌پردازد.
درمقدمه‌ی دوم تاريخچه‌ی نقشه‌ نگاری ايران، از دوران باستان تا قبل از 1477 و نيز بعد از 1925 که شامل دوره‌ی پهلوی تا عصر حاضر است به اختصار آمده است، به طوری که خواننده می‌تواند سير کامل نقشه‌ نگاری ايران را از زمان‌های باستان تا عصرحاضر دراين کتاب دنبال کند.
بخش اول کتاب شامل نقشه‌های بطلميوسی ايران است که در59 مدخل با توضيح کامل موردِ بررسی دقيق قرار گرفته است. بطلميوس يونانی درسده‌ی دوم ميلادی که مقارن دوره‌ی اشکانيان است، نقشه‌ای از ايران تهيه کرده که اصل آن از بين رفته است ولی درسده‌ی پانزدهم اين نقشه با استفاده از متن جغرافيايی بطلميوس دوباره بازسازی شده است و برای نخسين بار در سال 1477 م، درايتاليا به چاپ رسيده است. همين نقشه، تا سال 1730 با تغييرات و اضافات و اندازه‌های متفاوتی دراطلس‌های پنجاه و نه گانه‌ی بطلميوسی ظاهر شده است.
دکترسيروس علايی، ديگرنقشه‌های ايران را که بين سال‌های 1477 تا 1925 (سقوط قاجاريه) ترسيم شده‌اند، برحسبِ کشوری که درآن پديد آمده‌اند تقسيم کرده ودر10 فصل و356 مدخل اصلی شرح داده است. اين کشورها شامل ايتاليا، هلند، فرانسه، آلمان، بريتانيا، روسيه، آمريکا، ايران، ترکيه، اسپانيا و پرتغال است.
درهريک ازاين کشورها، نقشه‌ی ايران به سبک وشيوه‌ی خاصی ترسيم می‌شده است ودرنتيجه مکتب‌های گوناگونی درنقشه‌نگاری ايران وجود داشته است. درپايان هرمدخل اصلی، اطلاعاتی درباره‌ی نسخه‌ها درچاپ‌های گوناگون هريک از اين نقشه‌ها و نقشه‌های مربوط به آن‌ها ذکر شده ويادداشت‌های تاريخی لازم نيز آمده و ويژگی‌های مهم ويگانه‌ی هريک برشمرده شده است وبدين ترتيب خواننده می‌تواند هرنقشه را با آگاهی ازبسترتاريخی آن مطالعه کند.
درپايان کتاب فهرست‌های مفصل وسودمندی آمده است که خواننده را دريافتن نقشه‌ها و نام‌های موردِ نظر ياری می‌کنند.
دکترعلايی درتدوين اين کتاب خدمتِ ارزنده‌ای  نه تنها به کسانی که به جغرافيا و تاريخ ايران زمين می‌پردازند انجام داده است، که به اصحاب سياست وهرکسی که بخواهد حدود وثغوراين کشور را درمسير تاريخ بشناسد نيز کمک بزرگی کرده است.
به ديگرسخن، با خواندن اين کتاب پژوهشگران ايران شناسی می‌توانند پيوند ميان عناصرسياسی، اجتماعی و اقتصادی را درساختن تصويرو تصوری ازمکان ايرانی، بررسی کنند.
دکتر ابرت ( J. R. Hebert ) رئيس بخش جغرافی ونقشه درکتابخانه‌ی کنگره درباره‌ی اين کتاب می‌گويد:
اين کتاب که پژوهشی دقيق واستوار است، وجودش درهر مجموعه‌ی پژوهشی تاريخ نقشه‌نگاری جزو واجبات است.
و به گفته‌ی آقای  پيترباربر(Peter Barber ) رئيس بخش نقشه درکتابخانه‌ی بريتانيا:
اين کتاب بسيار پرمطلب است. بيانی روشن ونمايی زيبا دارد. به نظرمی‌رسد که درعين حال مناسب کتابخانه‌ی پژوهندگان وقفسه‌ی مجموعه داران و ميز پذيرايی علاقمندان است و اين موفقيتی است کم نظير.

و به گفته‌ی آقای تونی کمبل: نقشه‌های قديمی ايران ازچند ديدگاه اسنادی قوی و مؤثر درتأييد و ثبتِ هويتِ ملی مردم آن سرزمين است. چه کسانی که مقيم آن کشوراند و چه نفوسی که ايرانی تباراند ومقيم خارج‌اند.

اين کتاب که با کاغذ گلاسه بدون اسيد توليد شده و درنهايت زيبايی سليقه از جلدی ضخيم و مرغوب و چاپی نفيس برخوردار است، درماه نوامبر2005 برای فروش عرضه گرديده و موردِ استقبال کم نظيرمحافل و مؤسساتِ کارتوگرافی و ايران شناسی غربی واقع شده است.

اکنون حضوراين کتاب که نتيجه‌ی پانزده سال کند- و- کاو نويسنده در کتابخانه‌های جهان با پشتکاری عاشقانه و زوال ناپذيربوده است نشان می‌دهد که ما درطول تاريخ خود تا پيش ازنگارش و نشراين کتاب، چه کمبود بزرگی دراين زمينه داشته‌ايم که به آن توجه نکرده‌ايم!

" واژه" توجه کتابخانه‌ها و مؤسسات و محافل فرهنگی ايرانی و نيزايرانيانی که به فرهنگ وتاريخ وجغرافيای ايران زمين علاقمنداند را به اين اثر مهم و بی سابقه جلب می‌کند.