علی شریعت کاشانی / فرانسه

پوران فرخزاد یک چهره ادبی ـ فرهنگی پایدار و خستگی ناپذیر

پوران فرخزاد یک چهره درخشان متعهد درعرصه ادبی و فرهنگی روزگار ماست. او سال‏هاست که خلاقیت و کارایی خود را در زمینه شعر و نقد ادبی‏‏، ادبیات «زنانه»، و حتا کند و کاو تاریخی به‏اثبات رسانیده است. افزون براین، او با آثاری که در پیرامون خواهر نام‏آورش، فروغ، عرضه داشته است، و نیز با پیش‏گام بودن‏اش درپرداخت کارهای مشابهی توسط دیگران، با صداقت و پاکدلی تمام به پاسداری آن «فروغ جاودانه» درمعبد شعر و ادب فراوان یاری داده است.
عشق سرشار پوران نسبت به ایران، هویت ایرانی، و فرهنگ ایرانی کارنامه بس درخشانی را از وی برجای گذاشته است، کارنامه‏یی که هنوز، و درسایه کارهای تازه‏تر، همچنان به باروری آن افزوده می‏شود. این درحالی است که بسیاری از «اهل قلم» امروز ما به بهانه‏های گوناگون، ازجمله به بهانه جهان‏اندیشی وملیت گریزی، از روحیه و هویت ملی‏–‏ادبی فراوان فاصله گرفته‏اند، و درنتیجه به ساخت و پرداخت کارهایی (بویژه در زمینه شعر و داستان‏گزاری) دل خوش داشته‏اند که با ذهنیت بومی‏- فرهنگی و قلمرو دریافتی و انفعالی خاص خواننده فارسی زبان سخت بیگانه است. همچنین دراغلب کارهای کسانی نیز که مدعی واقعیت‏اندیشی ویا آفرینش کارهای باصطلاح «مدرن» و«پسامدرن» هستند، اغلب جزبا من‏محوری و من‏اندیشی و حتا من‏ستایی روبرو نمی‏شویم‏!
ابعاد کارنامه ادبی و فرهنگی پوران فرخزاد را دست‏کم درسه زمینه می‏توان آشکارا دید و سنجید‏:
1- در زمینه فعالیت زنان دانشور ایرانی و ادبیات و فرهنگی که این « نیمه دوم» جامعه پدید آورده است. نیمه‏های ناتمام، زن از کتیبه تا تاریخ، کارنمای زنان کارای ایران از دیروز تا امروز و اوهام سرخ شقایق‏، چهار کار سترگ ازمیان کارهای چندگانه پوران فرخزاد دراین زمینه است.
2- در زمینه روشنگری گوشه‏هایی از تاریخ بی‏دروغ ایران زمین. اثر پرمحتوایی که او با عنوان الکساندرمقدونی و اسکندرمغانی پرداخته است نمونه برجسته این مورد است.
دراین کتاب ارزشمند، نویسنده برپایه گزارش‏ها و اطلاعات درخوراعتنایی که تاریخ‏نگاران ایرانی به ما سپرده‏اند نشان می‏دهد که چگونه شخصیت جنگ‏آور و جنگ‏جوی الکساندر مقدونی (پسر فیلیپ)، و جاذبه افسانه‏خیز این شخصیت، بسیاری از خامه‏فرسایان و حتا شاعران دوران گذشته را به‏بیراهه‏روی و نادرست‏بینی کشانیده است. انحراف و خطایی که باعث شده است تا حماسه گری‏ها و حادثه آفرینی‏هایی که خاص «اسکندر مغانی» ایرانی‏تبار (کورش کبیر یا داریوش بزرگ) بوده است به آن سلطه‏جوی آزمند و ویران‏گر نسبت داده شود.
3- در زمینه کند و کاو ادبی ـ شاعرانه. از آن‏جمله، از دو اثری می‏توان یاد کرد که او طی دو‏ـ‏‏سه سال اخیربه ‏ترتیب درباره سهراب سپهری و احمد شاملو پرداخته است، با عناوین زن شبانه موعود و مسیح مادر.
کارنامه پوران فرخ‏زاد، به روی‏هم، آیینه تمام‏نمای بانوی پرکار و پدیدآورنده‏یی است که از دیرباز، آن‏هم درشرایطی بس دشوار و دشمن‏کیش‏، خویشتن را سراپا به‏دست تلاش و فعالیت قلمی و اندیشه‏ورانه مستمر سپرده‏، و با صداقت تام و تمام در نشر فرهنگ و ادب ایران‏زمین همت نهاده است. پایداری درخورتحسین این‏چنین بانویی را آن چنان‏که می‏باید ارج می‏نهیم‏، و به ‏پاس این پایداری قطعه زیر را به وی پیشکش می‏داریم (این قطعه برگرفته از دفتری از ما است که اخیرا، با عنوان نگاه و آینه، در پاریس به‏چاپ رسیده است):

                                           براوج فخر نشسته
                                            برای پوران فرخ‏زاد
در قحطْ سالِ عشق و نور
اندوه و یأس
وقیحانه قد می‏كشند
و فصل ِسرد
                 مغرور و یكه ‏تاز
نویدِ سبزِ بهارستان را
به سْخره می‏گیرد .

و تو
         بر اوج فخر نشسته
مقاوم‏تر از آنی
كه اندوه
            ــ جوجه ناكام و ناتوان ــ
به زیرت آرد
و یأس
          مغبون و سر به‏زیر
در دل‏ات
  ـ دریای شور و شوق ـ
لانه گزیند .

هم درین زمان
نگاهت را به آینه می‏بخشی
به بی‏رنگی سرشارش
به لبریزی لبخندش
و زوالْ
 ـ  فرزند یأس ـ را
كه شادمانه به انتظار نشسته ست
به وعده پوچ می‏فریبی‏.

پیشانی‏ات
به غرور
مهراب فخرجویان باد‏!

و به آینه بازمی‏آیی
   هرآن 
                              رقصان
به شاه‏قلعه‌ی پایدار خویشتن،  آری‏!
و سرفراز
همچنان
سربرمی‏آوری
                                  از بزم عشق و نور.        
                    
shariat.kashani@neuf.fr